CT-klemmen, DIN-rail en Home Assistant. Van Shelly Pro EM en Pro 3EM tot HomeWizard, Modbus en multi-CT-systemen. Met veilige principeschema’s, meetvoorbeelden, configuratie en een praktische keuzehulp.

01. Van stekker naar eindgroep

Niet elk apparaat verdient een eigen slimme stekker. Soms is de stroomkring zelf het nuttigste meetpunt.

Figuur 1: Van stekker naar eindgroep
Figuur 1. De volledige meetketen van groep naar dashboard.

De centrale vraag

Je meet zware apparaten afzonderlijk, maar kleine verbruikers – van routers tot verlichting – hangen verspreid
over verschillende stopcontacten. Hoe krijg je inzicht zonder tientallen stekkers te kopen en te beheren?

Het korte antwoord

Meet per elektrische eindgroep. Een stroomtransformator (CT) rond de juiste afgaande fasegeleider of een
geschikte kWh-meter in serie met die groep kan het verbruik rapporteren. Home Assistant maakt daar
grafieken, historische statistieken en meldingen van.

Wat je daarmee wel en niet ontdekt

  • Wel: de totale belasting van een groep, het dagelijks verbruik en onverwachte veranderingen.

  • Niet: exact welk apparaat op dezelfde groep die energie gebruikte. Dat vraagt afzonderlijke meting of een
    aannemelijk vermogensprofiel.

  • Belangrijk: drie CT-kanalen zijn niet automatisch drie willekeurige groepen. Spanningsreferenties en
    fase-indeling moeten kloppen.

Leesroute

We beginnen bij de meetprincipes, vergelijken zes apparaatfamilies, behandelen veilige installatieconcepten
en sluiten af met integratie, YAML, praktijkcases en een keuzehulp.

Let op: Praktische vuistregel: begin met twee of drie relevante eindgroepen en breid pas uit nadat de meetwaarden
betrouwbaar zijn.

02. Watt, wattuur en vermogensfactor

Energie wordt vaak met vermogen verward. Voor een betrouwbaar dashboard moet het onderscheid scherp zijn.

Figuur 2: Watt, wattuur en vermogensfactor
Figuur 2. Vermogen en energie geven verschillende antwoorden.

Vermogen (W) is een momentopname

Een sensor die 85 W meldt, geeft aan hoeveel actief vermogen een kring op dat moment afneemt. Het cijfer
kan iedere seconde veranderen. Een waterkoker met 2.000 W gedurende zes minuten verbruikt ongeveer
0,20 kWh.

Energie (kWh) is het totaal over tijd

Energie is het vermogen geïntegreerd over de tijd: 100 W gedurende 10 uur is 1 kWh. Voor kosten en
maandvergelijkingen gebruik je kWh, niet een losse W-sensor.

Waarom 230 V x A niet altijd voldoende is

Een CT meet stroom. Voor echt actief vermogen is ook spanning, faseverschuiving en golfvorm van belang.
Een belasting van 1 A bij 230 V en powerfactor 0,60 gebruikt ongeveer 138 W actief vermogen, niet 230 W.

Drie praktische meetwaarden

  • W: direct nuttig voor detectie van aan/uit en pieken.

  • kWh: geschikt voor trends, kosten en het Energy-dashboard.

  • A, V en powerfactor: nuttig voor diagnose en controle van de meting.

Let op de meetdrempel

Juist in een huis vol voedingen, adapters en standby-apparaten kan de specificatie bij lage stroom
belangrijker zijn dan de opgegeven klasse bij hoge belasting.

Let op: Een apparaat met alleen stroommeting of een vaste aangenomen spanning levert hooguit een schatting van
echt energieverbruik.

03. Waarom een P1-meter niet genoeg is

Een P1-lezer is een uitstekend beginpunt, maar registreert de woning als geheel.

Figuur 3: Waarom een P1-meter niet genoeg is
Figuur 3. Meetniveau bepaalt welke vraag je kunt beantwoorden.

Drie meetniveaus

  • Hoofdmeter / P1: netafname en teruglevering. Bij zonnepanelen ziet de slimme meter het nettoresultaat van
    gelijktijdige productie en verbruik.

  • Eindgroepmeter: één achterliggende stroomkring, bijvoorbeeld woonkamer, kantoor of keuken.

  • Apparaatmeter: één specifiek apparaat, bijvoorbeeld een wasmachine of server.

Wat ontbreekt bij uitsluitend P1?

Als de meter 400 W netafname laat zien en de zonnepanelen 1.000 W leveren, verbruikt de woning op dat
ogenblik ruwweg 1.400 W, mits er geen andere energiestromen zijn. Maar je weet nog niet welke groep
verantwoordelijk is.

Eén bron, verschillende perspectieven

Een CT op een eindgroep kan laten zien of een onverwachte 300 W uit de woonkamer of het kantoor komt.
Een slimme stekker op de tv maakt het mogelijk die belasting nog verder uit te splitsen.

Niet dubbel tellen

Wie zowel een groepsmeter als een stekker op een apparaat binnen diezelfde groep in het Energy-dashboard
toevoegt, moet hun hiërarchie goed instellen. Home Assistant ondersteunt upstream-device-relaties voor
geneste meters [9].

Let op: P1, eindgroep- en apparaatmetingen vullen elkaar aan; ze zijn niet drie extra bronnen elektriciteit.

04. Hoe een CT-klem werkt

Een CT-klem meet de wisselstroom indirect. De belasting loopt niet door de elektronica van de slimme meter.

Figuur 4: Hoe een CT-klem werkt
Figuur 4. De CT omvat één ader, niet de gehele meeraderige kabel.

Het principe

Een gesloten meetkern omsluit één geleider. De wisselstroom wekt een magnetisch veld op, dat aan de
secundaire zijde een proportioneel meetsignaal veroorzaakt. De meter koppelt dat aan een
spanningsreferentie en berekent het vermogen.

De cruciale plek

Om een eenfasegroep te meten, zit de CT om één afzonderlijke stroomvoerende geleider van die groep. Klem
je dezelfde CT om fase én nul, dan heffen de magnetische velden elkaar bij normaal bedrijf grotendeels op.

Richting heeft betekenis

CT’s hebben vaak een pijl of K/L-markering. Bij omgekeerde montage kan de weergegeven
vermogensrichting negatief zijn. Dat is niet per definitie een fout: bij zonnepanelen kan werkelijk
teruggeleverd worden.

Veiligheid en compatibiliteit

  • Gebruik alleen de door de fabrikant goedgekeurde CT en kabel.

  • Verplaats of ontkoppel CT’s niet onder spanning als de fabrikant dat niet toestaat; een open secundaire
    kring kan gevaarlijk zijn.

  • Een CT is geen automaat, aardlekbeveiliging of scheider.

  • Laat de installatie en interpretatie door een vakbekwame installateur uitvoeren.

Let op: De figuur is een principe-illustratie, uitdrukkelijk geen vervanging voor het productspecifieke aansluitschema.

05. Eén fase, drie groepen

Bij eenfase-eindgroepen op dezelfde fase kunnen meerdere meetkanalen efficiënt naast elkaar worden toegepast.

Figuur 5: Eén fase, drie groepen
Figuur 5. Drie CT’s maken drie eindgroepwaarden beschikbaar.

Voorbeeld: drie onafhankelijke eindgroepen

Groep 4 voedt de woonkamer, groep 7 het kantoor en groep 9 de slaapkamers. Ieder kanaal meet uitsluitend
zijn eigen afgaande stroom. De groepen blijven gezekerd en geschakeld door hun bestaande
installatieautomaten.

Eén meter, drie meetkanalen

De Shelly Pro 3EM ondersteunt een monophase-aansluitconcept [1]. Dat maakt drie afzonderlijke stromen op
één fase meetbaar, mits de spanningsreferenties, klemmen, instellingen en het productschema aansluiten op
de werkelijke installatie.

Twee-kanalenoptie

De Shelly Pro EM-50 biedt twee CT-ingangen met een eenfasespanningsreferentie en DIN-railbevestiging [2].
Dat is vaak voldoende voor een eerste proef met woonkamer en kantoor.

De groep blijft een elektrische groep

Verschillende apparaten die op dezelfde eindgroep zitten, blijven samen gemeten. Een fysiek optellen van
drie uitgangen van verschillende automaten in één CT-klem is niet het bedoelde meetprincipe. Software kan
meerdere groepswaarden wel bij elkaar optellen.

Monteer slim

Reserveer ruimte voor voeding, CT-leidingen, scheiding van sterk- en zwakstroom volgens de documentatie
en bereikbaarheid van de meter.

Let op: Laat een installateur vooraf beoordelen of alle gekozen groepen werkelijk dezelfde fase delen.

06. Driefasen: fase of eindgroep?

Een 3-fasenenergiemeter is niet automatisch hetzelfde als een systeem dat drie eindgroepen meet.

Figuur 6: Driefasen: fase of eindgroep?
Figuur 6. Hoofdfasen en eindgroepen zijn verschillende meetpunten.

Drie hoofdvragen

  1. Wil je de hele woning per fase bekijken? Plaats de meting op de drie relevante faseleidingen van de
    hoofdverdeling.

  2. Wil je drie afzonderlijke groepen bekijken? Meet dan op de afgaande geleiders van die groepen, met de
    juiste fase-afhankelijke spanningsreferenties.

  3. Wil je één 3-fasenverbruiker meten? Dan horen de drie kanalen gezamenlijk bij bijvoorbeeld een laadpunt of
    krachtgroep.

Fasekoppeling is essentieel

Een stroomkanaal op L2 combineren met een L1-spanningsreferentie kan onjuiste vermogenswaarden
veroorzaken. Controleer daarom de A/B/C-kanaaltoewijzing, fasevolgorde en configuratie zoals de fabrikant
voorschrijft.

Verschillende beveiligingen

Verbind geen nulgeleiders van verschillende aardlekbeveiligde eindgroepen. Een slimme energiemeter mag
de bestaande beschermingsmaatregelen niet omzeilen.

Zonnepanelen en teruglevering

Op een kring met productie kan de vermogensrichting omkeren. Registreer bij bidirectionele meters import
en export afzonderlijk, en kies de correcte sensoren in Home Assistant.

Praktisch advies

Maak eerst een schema van de daadwerkelijke verdeling. Het plan bepaalt of een Pro 3EM, meerdere
tweekanaalsmeters of individuele kWh-meters logisch zijn.

Let op: Bij een 3-fasenaansluiting kan dezelfde meterconfiguratie heel verschillende vragen beantwoorden.

07. Welke meter past bij welke vraag?

Er bestaat geen universeel beste meter. Het aantal kanalen, de manier van meten en de meetdrempel bepalen de keuze.

Figuur 7: Welke meter past bij welke vraag?
Figuur 7. Keuze op basis van meetkanalen en implementatiecomplexiteit.

Snelle vergelijking

  • Shelly Pro EM-50: 2 eenfase-CT-kanalen, ethernet/wifi, DIN-rail. Voor compacte monitoring van twee kringen [2].

  • Shelly Pro 3EM: 3 CT-kanalen, 1- of 3-fasenconfiguratie, ethernet/wifi, DIN-rail. Voor meerdere circuits of
    fasen [1].

  • Shelly EM Gen3: 2 eenfase-CT-kanalen, wifi, compacte inbouwvorm. Voor specifieke retrofittoepassingen [3].

  • HomeWizard Wi-Fi kWh Meter: 1- of 3-fasenversies, directe serie-inbouw, lokale API; één circuit per meter [4].

  • Eastron SDM120/SDM630: DIN-railmeter met Modbus-opties. Interessant voor een grotere bekabelde
    RS485-architectuur [5].

  • OpenEnergyMonitor emonPi/emonTx: meerdere CT-ingangen, flexibele spanningsmeting; vergt meer
    integratiewerk [6].

Twee afwegingen die ertoe doen

Gebruik je slechts twee of drie kanalen, dan wint een lokale kant-en-klare Shelly vaak op gemak. Wil je tien of
meer groepen of bewust eigen software schrijven, dan verdient een multi-CT-systeem aandacht.

En kleine sluipverbruikers?

Kijk niet uitsluitend naar de procentuele nauwkeurigheid. Onderzoek vooral bij welke minimale belasting
energie daadwerkelijk wordt geregistreerd.

Let op: Controleer vóór aankoop altijd firmwareversie, CT-type, levertijd en specificaties van het exacte model.

08. Shelly Pro EM-50

Voor twee eindgroepen is dit de meest rechttoe rechtaan Shelly-oplossing.

Figuur 8: Shelly Pro EM-50
Figuur 8. Twee meetkanalen, onafhankelijk van de eindgroepbeveiliging.

Wat het apparaat biedt

De Shelly Pro EM-50 is een tweekanaals eenfase-energiemeter voor DIN-rail. Hij heeft twee CT-ingangen, een
lokale webinterface, ethernet en wifi. De fabrikant noemt 50 A als meetbereik van de stroomingangen en
opslag van circa 60 dagen minuutdata [2].

Praktijkvoorbeeld

Kanaal A meet woonkamer en multimedia, kanaal B het kantoor. In Home Assistant gebruik je W voor de
actuele belasting en kWh voor het dag- en maandverbruik. De bestaande installatieautomaten blijven de
daadwerkelijke eindgroepen beschermen.

Pluspunten

  • Twee groepen met één meter en één netwerkverbinding.

  • Ethernet is vaak betrouwbaarder in een metalen meterkast.

  • Lokaal beschikbaar zonder verplicht cloudaccount.

  • De meetfunctie kan onafhankelijk van eventuele schakelautomatisering worden gebruikt.

Aandachtspunten

Het apparaat heeft een klein relaiscontact voor contactorsturing; dat is geen directe zware groepsschakelaar.
Gebruik het niet als vervanger van een installatieautomaat of aardlekschakelaar. Verifieer bovendien of de
gekozen groepen elektrisch geschikt zijn om met dezelfde spanningsreferentie te meten.

Mijn oordeel

Een logische eerste keuze voor twee relatief nuttige groepen, zoals woonkamer en kantoor, zolang de
lage-belastingprestaties passend zijn.

Let op: Gebruik voor een eindgroepmeting bij voorkeur alleen de meetfunctie; introduceer geen onbedoelde
schakelafhankelijkheid.

09. Shelly Pro 3EM

Drie kanalen en een sterke lokale integratie maken deze meter breed inzetbaar, maar hij kent relevante grenzen.

Figuur 9: Shelly Pro 3EM
Figuur 9. Drie kanalen; meetdrempels tellen mee bij de productkeuze.

Waarvoor is hij geschikt?

De Pro 3EM meet spanning, stroom, actief en schijnbaar vermogen en cumulatieve energie per fase/kanaal.
De fabrikant ondersteunt driefasen- én eenfaseconfiguraties [1].

Een nuttig onderscheid

Met CT-A op L1, CT-B op L2 en CT-C op L3 van de hoofdvoeding meet je drie fasen van de woning. Met de CT’s
op drie specifieke afgaande leidingen kun je in een passend eenfaseconcept drie eindgroepen volgen. Dat is
een andere meetopzet, hoewel het apparaat hetzelfde blijft.

Lage belasting: de valkuil

De documentatie noemt een drempel van 30 VA per kanaal voor energieaccumulatie bij zeer lage belasting
en een afwijking tot ongeveer ±5% onder 1 A voor stroommeting [1]. Een continue voeding van 8 W kan
daardoor onvolledig als kWh worden vastgelegd. Controleer altijd de exacte firmware en device-instellingen.

Voorbeeld

De woonkamer, keukenstopcontacten en werkkamer worden overdag afzonderlijk zichtbaar. Met pieken kun
je apparaten herkennen, maar het achterliggende apparaat wordt niet met zekerheid geïdentificeerd.

Mijn oordeel

Sterk voor middelhoge belastingen en fasebewaking. Niet mijn eerste keuze als het primaire doel is om
uitsluitend sluipverbruik onder enkele tientallen watt exact te tellen.

Let op: Een mooie realtime wattwaarde garandeert niet dat dezelfde lage belasting correct in de kWh-teller belandt.

10. Shelly EM Gen3

Een compacte tweekanaalsmeter voor plaatsen waar een grote DIN-railmeter onpraktisch is.

Figuur 10: Shelly EM Gen3
Figuur 10. Compacte tweekanaalsmeting.

Wat is anders?

De EM Gen3 heeft twee CT-kanalen en communiceert via wifi; het compacte apparaat is bedoeld voor
installatie in geschikte elektrische behuizingen [3]. In tegenstelling tot de Pro EM-50 is ethernet hier geen
standaardverbinding.

Wanneer kiezen?

Bijvoorbeeld wanneer in of naast een geschikte verdeelkast weinig DIN-railruimte vrij is, maar twee
stroomkringen een duidelijke meetwaarde zouden opleveren. Er moet nog steeds worden voldaan aan
inbouwruimte, elektrische afscherming en fabrikantvoorschriften.

Technische beperking

Ook de EM Gen3-documentatie vermeldt een 30-VA-no-load-drempel per kanaal. De fabrikant specificeert
stroommeetafwijkingen tot ±5% in het lage bereik van 0 tot 1 A [3]. Voor precies standby-onderzoek is dat
een serieuze afweging.

Praktijkvoorbeeld

Een bijgebouw heeft twee relevante circuits: algemene stopcontacten en verlichting. Een EM Gen3 maakt de
combinatie zichtbaar, terwijl Home Assistant de losse tijdreeksen kan vergelijken.

Mijn oordeel

Handig bij retrofit en weinig ruimte. Kies de Pro EM-50 als een bedrade netwerkverbinding en
DIN-railinstallatie belangrijker zijn; kies een geschikte directe kWh-meter wanneer nauwkeurige kleine
energiehoeveelheden de hoofdzaak zijn.

Let op: Niet ieder apparaat dat stroom kan meten, is even goed in langdurige laagvermogensmeting.

11. HomeWizard Wi-Fi kWh Meter

Wie liever rechtstreeks meet en een digitale energiemeter op de DIN-rail wil, kijkt naar HomeWizard.

Figuur 11: HomeWizard Wi-Fi kWh Meter
Figuur 11. In-seriemeting: de installatie loopt door de meter.

Het meetprincipe

De HomeWizard kWh Meter wordt als aparte meter in het betreffende circuit opgenomen. Je hebt dus geen
losse CT-klem nodig. De 1-faseversie is geschikt voor één eenfasecircuit en de 3-faseversie voor een
volledige driefasenaansluiting van één circuit [4].

Pluspunten

  • Eigen, duidelijk meetpunt per gemeten kring.

  • Lokale API en een Home Assistant-integratie [7].

  • De fabrikant noemt MID-classificatie voor zijn kWh-meters.

  • Handig voor een warmtepomp, laadpunt of een andere duidelijke afzonderlijke verbruiker.

Nadelen

Elke te meten eindgroep vraagt een eigen meter en DIN-railruimte. De geleider wordt daadwerkelijk via het
apparaat gerouteerd, waardoor de installatiewerkzaamheden doorgaans ingrijpender zijn dan bij een
CT-klem.

Prijsindicatie

De fabrikant adverteert op het moment van samenstellen de 1-fase Wi-Fi kWh Meter voor €59,95 [4].
Controleer de actuele prijs, eventuele uitvoeringsverschillen en beschikbaarheid.

Mijn oordeel

Bij één of twee belangrijke circuits of lage verbruiken die je betrouwbaar wilt kwantificeren, is een geschikte
MID-kWh-meter vaak aantrekkelijker dan een universele CT-oplossing.

Let op: Een directe meter mag nooit zonder beoordeling in een bestaande beveiligde eindgroep worden toegevoegd.

12. Eastron SDM120 en SDM630

Voor wie een robuust bekabeld systeem wil, is een netwerk van Modbus-meters interessant.

Figuur 12: Eastron SDM120 en SDM630
Figuur 12. Verschillende Modbus-meters delen één RS485-bus.

Twee apparaatfamilies

De SDM120-familie is gericht op eenfasecircuits; SDM630-modellen zijn bedoeld voor driefasenaansluitingen.
Binnen beide families bestaan uitvoeringen met verschillende interfaces en certificeringen. Let op de exacte
typenummer-suffix.

RS485 als ruggengraat

Een Modbus RTU-meter wisselt gegevens uit over een RS485-bus. Meerdere meters kunnen op dezelfde bus
worden uitgelezen, ieder met een uniek slave- of unit-adres. Terminatie, kabelloop en communicatiesnelheid
moeten overeenkomen met de handleiding.

Waarom kiezen?

  • Geschikt om op termijn meerdere groepen onafhankelijk te meten.

  • Geen wifi-afhankelijkheid bij de meting zelf.

  • Veel registers beschikbaar: kWh, W, V, A, frequentie en eventueel powerfactor.

  • Integratie mogelijk via de Home Assistant Modbus-integratie [8] of een zorgvuldig onderhouden aangepaste
    integratie.

Minder geschikt voor

Snel twee groepen meten zonder technische configuratie. RS485, registeradressen, byte-/word-order en
eventuele gateways maken de instap ingewikkelder.

Mijn oordeel

Uitstekend voor een grotere, blijvende installatie. Documenteer per meter het model, adres, registerschema
en bijbehorende eindgroep.

Let op: De Model SDM120 is geen 3-kanalenmeter; de SDM630 meet een driefasencircuit, niet automatisch drie losse
eenfasegroepen.

13. OpenEnergyMonitor en ESPHome

Wanneer zes tot twaalf CT-punten gewenst zijn, verdient een modulair systeem serieuze aandacht.

Figuur 13: OpenEnergyMonitor en ESPHome
Figuur 13. Een meerkanaalsmeetsysteem kan één centrale meetbasis bieden.

De OpenEnergyMonitor-route

De emonPi2 beschikt standaard over zes CT-ingangen en ondersteunt met geschikte hardware en firmware
uitbreiding. Nieuwere emonTx-varianten hebben eveneens ruime mogelijkheden. Actieve-vermogenmeting
maakt gebruik van een passende spanningssensor [6].

Home Assistant-koppeling

De projectdocumentatie beschrijft routes via MQTT, ESPHome en EmonCMS. In een HA-gerichte installatie
kunnen bij passende hardware native ESPHome-sensoren of MQTT-entities worden gebruikt [6].

Waarom niet zomaar zes ESP32-ADC’s?

Een CT levert een meetsignaal dat analoge conditionering, veilige scheiding en geschikte sampling nodig
heeft. Voor nauwkeurig werkelijk vermogen moet je ook de spanningsvorm bemonsteren. Een generiek
ADC-project dat 230 V als constante aanneemt, is bij niet-lineaire belastingen beperkt betrouwbaar.

Een praktische bouwopzet

  • Gecertificeerde voedingen en geschikte CT-ingangen.

  • Correct gekalibreerde spanningsreferentie en kanalen.

  • Lokale MQTT of ESPHome naar Home Assistant.

  • Logging van bereik, meetdrempel, kalibratiedatum en foutcondities.

Mijn oordeel

De beste keuze voor de technische hobbyist die veel kanalen wil en onderhoud geen probleem vindt. Voor
twee groepen is het extra werk nauwelijks te verdedigen.

Let op: Zet zelfbouw-elektronica voor netspanningsmetingen niet onbeschermd in een verdeelkast.

14. Meten is niet hetzelfde als schakelen

Een energiemeter moet niet ongemerkt veranderen in een onbedoeld uitvalpunt voor de woning.

Figuur 14: Meten is niet hetzelfde als schakelen
Figuur 14. Meting en elektrische besturing zijn gescheiden functies.

Drie soorten apparaten

  1. Meetmeter: leest stroom, spanning en energie, maar onderbreekt de eindgroep niet.

  2. Slim relais of schakelactor: schakelt een belasting met een opgegeven nominale waarde.

  3. Contactor: elektromagnetische vermogensschakelaar, waarvoor nog steeds passende beveiliging en
    besturing nodig zijn.

Waarom dit onderscheid belangrijk is

Een Pro 3EM bevat standaard geen vermogensrelais [1]. De Pro EM-50 heeft een klein potentiaalvrij
relaiscontact voor externe contactorsturing, niet om een volledige zware eindgroep rechtstreeks te schakelen [2].

Het voordeel van alleen meten

Een softwarefout in Home Assistant mag geen essentiële apparaten onverwacht uitschakelen. Monitoring
hoort te functioneren zonder dat de groep van een automation afhankelijk wordt.

Wanneer schakelen wél zin heeft

Bijvoorbeeld bij een daarvoor ontworpen en elektrisch goedgekeurde oplossing voor niet-essentiële
belastingen: boiler, aanvullend verwarmingselement of geselecteerde PV-installatie. Dit valt buiten louter
eindgroepmonitoring en vraagt een afzonderlijk veiligheidsontwerp.

Praktijkadvies

Documenteer in de meterkast twee verschillende functies: wat er wordt gemeten en wat er daadwerkelijk kan
schakelen.

Let op: Een relaisuitgang met een nominale belasting van 2 A is geen directe 16 A-groepsschakelaar.

15. Veilig werken in de groepenkast

Een CT-klem installeren lijkt mechanisch eenvoudig. De omgeving is echter een elektrische installatie met gevaarlijke aanraakspanningen.

Figuur 15: Veilig werken in de groepenkast
Figuur 15. Veiligheidslagen horen onafhankelijk van de slimme meter te blijven.

Eerst een installatieontwerp

Bepaal groepen, fase-indeling, automatische uitschakeling, aardlekbeveiligingen, beschikbare DIN-railruimte,
toegestane bedradingsroutes en de juiste voedingsbeveiliging van meetmodules.

Praktische eisen

  • Gebruik een geschikte gesloten elektrische behuizing en respecteer de toegestane omgevingstemperatuur.

  • Houd vrije draaddoorsneden, buigradii en klemvoorschriften aan.

  • Vermijd gekruiste nulgeleiders, ongezekerde hulpaftakkingen en geïmproviseerde lasklemconstructies.

  • Bescherm communicatie- en meetleidingen tegen beschadiging; volg de fabrikant voor scheiding en aanleg.

  • Controleer de CT-oriëntatie en polariteit uitsluitend volgens het productschema.

Wie voert dit uit?

Laat aanpassingen aan de vaste elektrische installatie uitvoeren of minimaal controleren door een
vakbekwame installateur volgens de toepasselijke normen en voorschriften. Het uitschakelen van de
hoofdschakelaar maakt niet automatisch alle delen van de kast spanningsvrij.

Na de werkzaamheden

Controleer afschermingen, gebruikte beveiliging, functie van groepen en aardlekvoorzieningen, de
spanningsreferenties en of het meetapparaat correct blijft starten.

Documenteren

Maak een eindgroepenlijst en noteer het exacte kanaal, de fase, het apparaat en de firmwareversie.

Let op: Deze gids is een ontwerp- en integratiehandleiding, geen stap-voor-stap spanningsvoerende
bedradinginstructie.

16. Wat zou je eerst meten?

Een nuttig meetsysteem begint met een goede vraag, niet met het opvullen van ieder vrij DIN-railvak.

Figuur 16: Wat zou je eerst meten?
Figuur 16. Meetprioriteit op basis van verwachte informatiewaarde.

Prioriteit A: circuits met veel variatie

Woonkamer, kantoor en keukenstopcontacten leveren doorgaans herkenbare pieken op. Je ziet snel of een
pc, keukenapparaat of multimedia-installatie het basisverbruik verhoogt.

Prioriteit B: afzonderlijke energieslurpers

Een warmtepomp, elektrische boiler, laadpunt of warmeluchtverwarming op een eigen circuit kan zeer zinvol
zijn. Daar is een specifiek meetpunt logisch als de bestaande apparatuur geen betrouwbare meter biedt.

Prioriteit C: kleine continue gebruikers

Router, NAS, switches, standby-elektronica en adapters tellen op, maar blijven individueel klein. Hun totale
verbruik is interessanter dan de momentopname. Juist hier kunnen sommige CT-oplossingen door een
no-load-drempel tekortschieten.

Voorbeeldinventarisatie

  • Groep 4: woonkamer + tv + audio + sfeerverlichting.

  • Groep 7: kantoor + pc + netwerkapparatuur.

  • Groep 9: slaapkamers + laders + verlichting.

  • Groep 12: afzonderlijke warmtepomp of ventilatie, indien elektrisch werkelijk apart aangesloten.

Start klein

Kies één variabele groep, één groep met constant basisverbruik en eventueel één afzonderlijke grote
verbruiker. Vergelijk daarna minimaal een week de historische data.

Let op: Bij heel kleine sluipverbruikers kan een tijdelijk goede slimme stekker als referentiemeting goedkoper en
preciezer zijn.

17. Metingen betrouwbaar valideren

Voordat je dashboards bouwt, moet je controleren of iedere sensor werkelijk de bedoelde kring weergeeft.

Figuur 17: Metingen betrouwbaar valideren
Figuur 17. Verifieer kanaal, richting en cumulatieve energietoename.

Een bruikbaar validatieprotocol

  1. Noteer per kanaal: eindgroep, fase, CT-model, firmware en sensornamen.

  2. Controleer de nulbelasting. Een echte lege groep hoort weinig tot geen vermogen te tonen.

  3. Laat één herkenbare belasting op een gekozen groep inschakelen en kijk of uitsluitend het juiste kanaal
    stijgt.

  4. Vergelijk waar mogelijk tijdelijk met een tweede betrouwbare meter.

  5. Controleer de vermogensrichting bij verbruik en – indien relevant – bij productie.

  6. Verifieer dat de cumulatieve kWh-teller bij belastingen boven de meetdrempel toeneemt.

Wat zijn realistische verschillen?

Twee meters hoeven nooit exact overeen te komen. Meetvenster, afronding, frequentie van updates en
meetonzekerheid kunnen afwijkingen verklaren. Grote systematische verschillen wijzen eerder op verkeerde
kanaaltoewijzing, fasefouten of ongeschikte CT’s.

Onderzoek standby apart

Laat een groep met bijvoorbeeld uitsluitend enkele voedingen langdurig actief. Als de W-sensor een waarde
toont maar de kWh-teller stil blijft staan, is het systeem ongeschikt als nauwkeurige integrale energiemeter
voor dat bereik.

Pas dan automatiseren

Stuur pas meldingen of analyses op basis van meetwaarden nadat je een stabiele uitgangssituatie hebt
vastgelegd.

Let op: Gebruik voor iedere test een bekende en veilig toepasbare belasting; maak geen noodverbindingen om een
meting te testen.

18. Home Assistant: koppelen

De waarde van de meter zit niet alleen in de hardware, maar vooral in consistente entiteiten en goede historie.

Figuur 18: Home Assistant: koppelen
Figuur 18. Lokale energiedata kunnen zonder externe cloud naar Home Assistant.

Shelly toevoegen

Installeer het apparaat en verbind het met het lokale netwerk. In Home Assistant: Instellingen > Apparaten
en diensten > Integratie toevoegen > Shelly. De officiële integratie communiceert lokaal met
Gen2+-apparaten en vereist geen Shelly-cloud [7].

HomeWizard toevoegen

Activeer de lokale API in de HomeWizard-configuratie wanneer dat voor jouw apparaat nodig is. Voeg
vervolgens de officiële HomeWizard-integratie in Home Assistant toe. Gebruik de juiste W- en kWh-sensoren [10].

Modbus-route

Gebruik een ondersteunde meter en controleer registeradressen, dataformaten en polling. Home Assistant
heeft een officiële Modbus-integratie. Een aangepast integratiepakket kan prettig zijn, maar is extra
onderhoud [8].

Entity-namen

Hernoem per kanaal logisch, bijvoorbeeld sensor.groep_woonkamer_power en
sensor.groep_woonkamer_energy. De echte entity_id’s worden door jouw systeem bepaald. De voorbeelden
in deze gids zijn placeholders.

Device class en statistiek

W-sensoren gebruiken normaliter device_class: power met state_class: measurement; cumulatieve
kWh-sensoren gebruiken device_class: energy met een passende total/total_increasing-class [11].

Netwerkontwerp

Reserveer IP-adressen via DHCP, houd de meters lokaal bereikbaar en test wat er gebeurt als internet uitvalt.

Let op: Gebruik voor hetzelfde fysieke meetpunt niet tegelijk twee onafhankelijke integratiepaden die dubbele
entiteiten opleveren.

19. Energy-dashboard en hiërarchie

Kies consequent welke sensor de hoofdmeter is en welke sensoren onderliggende verbruikers beschrijven.

Figuur 19: Energy-dashboard en hiërarchie
Figuur 19. Correcte upstream-hiërarchie voorkomt dubbeltelling.

Inrichten

Open Instellingen > Dashboards > Energie. Houd de P1-/netmetersensor onder elektriciteitsnet en voeg
eindgroepen toe onder individuele apparaten. Indien zowel kWh als W beschikbaar is, kun je ook de relevante
momentane vermogensdata benutten [9].

Upstream-device-relaties

Neem als voorbeeld een eindgroep woonkamer van 4,0 kWh per dag, met een afzonderlijk gemeten tv van
1,1 kWh. De groep blijft 4,0 kWh. Een goede hiërarchie toont de tv als deel van de groep en de resterende 2,9
kWh als overig, in plaats van samen 5,1 kWh te presenteren.

Historische en actuele weergave

  • Energie (kWh): dag, week, maand, jaar.

  • Vermogen (W): live belasting, pieken en nachtprofiel.

  • Beschikbaarheid: laatst ontvangen update / netwerkstatus.

  • Tariefanalyse: kosteninschatting, als het tijdsafhankelijke tarief betrouwbaar is.

Registratie en retentie

Controleer dat de Recorder de juiste entiteiten opslaat. Controleer ook de statistieken als een sensor uit de
energiekeuze ontbreekt. Het Energy-dashboard werkt met langdurige statistieken [11].

Ontwerptip

Geef iedere groep in het dashboard dezelfde naam als op de fysieke groepenlijst.

Let op: Een groepsmeter hoort onder de huismeter; een losse slimme stekker op die groep hoort weer onder de
groepsmeter.

20. YAML: vermogen van groepen optellen

Wil je zien hoeveel vermogen jouw gemeten groepen samen gebruiken, dan is een templatesensor handig.

Figuur 20: YAML: vermogen van groepen optellen
Figuur 20. Drie meetkanalen leveren samen één overkoepelende vermogenswaarde.
template:
  - sensor:
      - name: "Gemeten groepen totaal vermogen"
        unique_id: gemeten_groepen_totaal_vermogen
        device_class: power
        state_class: measurement
        unit_of_measurement: W
        availability: >
          {{ is_number(states('sensor.groep_woonkamer_power'))
             and is_number(states('sensor.groep_kantoor_power'))
             and is_number(states('sensor.groep_slaapkamers_power')) }}
        state: >
          {{ (states('sensor.groep_woonkamer_power') | float(0)
              + states('sensor.groep_kantoor_power') | float(0)
              + states('sensor.groep_slaapkamers_power') | float(0))
             | round(1) }}

Waarvoor is dit bedoeld?

Dit voorbeeld telt drie echte W-sensoren bij elkaar op. Het vervangt de P1-meter niet en geeft uitsluitend de
som van de geselecteerde circuits. Plaats het onder template: in configuration.yaml of in een correct
opgenomen package.

Voorbeeld

Pas de entity_id’s aan jouw eigen installatie aan. De beschikbaarheidscontrole voorkomt dat een ontbrekende
sensor stilzwijgend als nul wordt meegerekend.

Wat je niet moet doen

Gebruik deze W-som niet rechtstreeks als kWh-energieteller. Voor cumulatieve energie gebruik je de eigen
kWh-sensoren van je meters of een integration-helper wanneer uitsluitend een W-sensor beschikbaar is.
Vermijd bovendien het combineren van asynchroon resetbare dagmeters tot één fictieve cumulatieve bron [11].

Let op: De sensor toont alleen samengeteld actueel vermogen. Eventuele groeps- en apparatenhiërarchie regel je
afzonderlijk.

21. YAML: onverwacht basisverbruik

Groepsmeting wordt echt nuttig zodra de software afwijkingen herkent, zonder direct apparatuur uit te schakelen.

Figuur 21: YAML: onverwacht basisverbruik
Figuur 21. Van passieve meting naar een bruikbare waarschuwing.
alias: Kantoor - hoog vermogen bij afwezigheid
triggers:
  - trigger: numeric_state
    entity_id: sensor.groep_kantoor_power
    above: 80
    for: "00:30:00"
conditions:
  - condition: state
    entity_id: input_boolean.thuis_aanwezig
    state: "off"
actions:
  - action: persistent_notification.create
    data:
      title: "Onverwacht kantoorverbruik"
      message: "Kantoor gebruikt >80 W terwijl niemand thuis is."
mode: single

Scenario

De kantoor-eindgroep verbruikt normaal minder dan 30 W als niemand thuis is. Een hoge belasting
gedurende een half uur kan wijzen op een achtergebleven pc, monitor of voeding.

Hoe werkt de automation?

Ze reageert alleen wanneer het vermogen gedurende een half uur hoger blijft dan de ingestelde drempel en
de aanwezigheidshelper op uit staat. De actie maakt een melding in Home Assistant aan.

Waarom geen automatische uitschakeling?

Op een kantoor-eindgroep kunnen ook NAS, router, telefooncentrale of andere kritieke apparaten zitten.
Meten en signaleren is veiligere eerste logica dan blind schakelen.

Kalibratie

Meet eerst het normale nacht- en afwezigheidsverbruik. Stel de drempel boven de gewone pieken in. Korte
fluctuaties filter je met de for-parameter. Pas de entiteiten en helper zelf aan.

Verdieping

Met dynamische tarieven, historische mediaan en de Solcast-voorspelling zijn ingewikkeldere adviezen
mogelijk, maar die extra intelligentie verandert niets aan de fysieke meetkwaliteit.

Let op: Beoordeel eerst het normale verbruiksprofiel voordat je grenswaarden definieert.

22. Slimme analyses: wat kun je herkennen?

Een stroomkring bevat vaak een herkenbaar dagritme, ook wanneer je niet iedere stekker apart meet.

Figuur 22: Slimme analyses: wat kun je herkennen?
Figuur 22. Verbruikspatronen kunnen helpen afwijkingen te vinden.

Basislast

Een stabiele belasting van 35 tot 60 W gedurende de hele nacht wijst op continue gebruikers. Door
gedurende enkele dagen componenten gecontroleerd uit te schakelen kun je een hypothese testen. Doe dit
zonder essentiële netwerk- of beveiligingsfuncties te verstoren.

Cyclische patronen

Een koelkast of vriezer produceert herhaalde compressorstarts. Elektrische verwarming toont meestal
grotere blokken. Sommige printers, pc’s en mediasystemen laten kenmerkende inschakelpieken zien.

Foutdetectie

Niet iedere piek is een storing. Interessanter is het wanneer een patroon duurzaam verandert: een pomp
draait langer dan normaal, de ventilatiebasis stijgt, of een standby-groep blijft na een firmware-update
belast.

Hier kan Python helpen

Gebruik bijvoorbeeld AppDaemon, pandas en historische Home Assistant-data om per groep dagmediaan,
nachtbasis, piekduur en verandering t.o.v. de vorige week te bepalen. Maak de analyse adviserend: een
vermoeden is geen apparaat-identificatie.

Voorbeeldsignalen

  • Nachtbasis 40 W hoger dan de vorige twee weken.

  • Kantoorbelasting blijft 60 minuten boven 150 W bij afwezigheid.

  • Een vaste pompcyclus duurt twee keer zo lang als gebruikelijk.

Belangrijk

CT-data van een complete groep geven patronen, geen sluitende diagnose over één specifiek aangesloten
apparaat.

Let op: Gebruik anomaliedetectie als indicatie; verifieer de oorzaak voordat je actie onderneemt.

23. Wat levert de meting financieel op?

Meer zicht is waardevol, maar de meetapparatuur moet niet méér kosten dan je realistisch kunt besparen.

Figuur 23: Wat levert de meting financieel op?
Figuur 23. Klein continu vermogen kan op jaarbasis toch aantikken.

Rekenvoorbeeld A: sluipverbruik

Een onafgebroken basislast van 20 W is 0,020 kW x 24 x 365 = 175,2 kWh per jaar. Bij een aangenomen
integrale stroomprijs van €0,30/kWh is dat circa €52,56 per jaar. Een niet-noodzakelijke helft daarvan
uitschakelen bespaart ongeveer €26,28.

Rekenvoorbeeld B: alleen 5 W

Vijf watt continu is 43,8 kWh per jaar. Bij €0,30/kWh is dat €13,14. Een complex meetsysteem uitsluitend
voor deze belasting verdient zichzelf niet snel terug.

Kostenposten

De echte investering omvat de meter, CT’s, installatiemateriaal, DIN-railruimte, eventuele netwerkkabel en
arbeidskosten van een installateur. Tel ook de eigen elektrische opname van iedere meter mee.

Waar de grootste waarde zit

  • Onnodige permanente belasting zichtbaar maken.

  • Onverklaarde vermogenspiek of apparaatdefect eerder ontdekken.

  • Een energie-intensieve groep op piekuren kunnen identificeren.

  • Controleren of een gerichte besparingsmaatregel werkelijk effect heeft.

Realistische terugverdientijd

Een meetpunt is financieel vooral zinvol als het leidt tot een gedragswijziging of een technisch probleem
blootlegt. Meten op zichzelf bespaart geen wattuur.

Let op: De gebruikte €0,30 per kWh is slechts een rekenaanname; dynamische prijzen en belastingen maken werkelijke
besparing variabel.

24. Keuzehulp, checklist en bronnen

De beste oplossing is degene die de vraag beantwoordt, ook bij kleine verbruiken én zonder het elektrische systeem kwetsbaarder te maken.

Figuur 24: Keuzehulp, checklist en bronnen
Figuur 24. Kies het meetconcept op basis van de gewenste informatie, niet alleen op het aantal kanalen.

Eindadvies

Twee eindgroepen: start met Shelly Pro EM-50 of, als nauwkeurige lage kWh vooropstaan, twee geschikte
directe DIN-railmeters. Drie hogere-belastinggroepen: de Pro 3EM kan passen mits de spanningsreferenties
en configuratie correct zijn. Veel groepen: beoordeel OpenEnergyMonitor of een netwerk van individuele
Modbus-meters. Gebruik P1 voor het totaal en slimme stekkers alleen waar apparaatdetail werkelijk iets
toevoegt.

Controlelijst voor aankoop

  • Exact aantal eindgroepen én fase-indeling bekend.

  • Geschikte meetmethode bij verwachte minimale belasting.

  • Genoeg kast- en installatieruimte; gecertificeerde voeding en afscherming.

  • Lokale HA-integratie en historie gecontroleerd.

  • Geen schakelafhankelijkheid zonder aparte veiligheidsanalyse.

  • Installer en productspecifieke documentatie beschikbaar.

Geselecteerde primaire bronnen

Let op: Laat vóór uitvoering de elektrische geschiktheid en veiligheid van de betreffende groepenkast beoordelen.