Een praktische handleiding voor D1 mini, ESP32, relais en Home Assistant.

Een warmteterugwininstallatie (WTW) werkt doorgaans jarenlang met een eenvoudige standenschakelaar. Maar die schakelaar weet niet dat er net wordt gedoucht, de CO₂-concentratie oploopt of iedereen het huis heeft verlaten. Met een kleine ESP-controller, een relaismodule en ESPHome kun je de bediening van de Brink Renovent Excellent 300/400 opnemen in Home Assistant. De Brink zelf blijft zijn ventilatoren, vorstbeveiliging en bypass regelen: je automatiseert in dit project in beginsel alleen de keuze van de ventilatiestand.

Toepassingsgebied. Dit artikel is bedoeld voor de Brink Renovent Excellent 300/400 en overeenkomstige Plus-varianten met de X2-standenschakelaaraansluiting. De pinfuncties volgen een praktijkbeschrijving van de Excellent en het X2-aansluitschema van Brink. Verifieer toestelrevisie, fysieke pinnummering en kabel voordat je iets aansluit. Andere Renovent-series, zoals oudere HR Medium/Large-modellen, mogen niet automatisch gelijk worden behandeld.

1. Waarom zou je een WTW automatiseren?

Het doel is niet om zo weinig mogelijk te ventileren. Het doel is om voldoende te ventileren op het juiste moment. Een WTW ververst lucht en beperkt tegelijk het warmteverlies via de afgevoerde binnenlucht. Minder ventileren kan stroom en warmte besparen, maar structureel te weinig ventileren vergroot juist de kans op ongezonde lucht, vochtproblemen en schimmel.

Slimme sturing levert vooral iets op wanneer ze op daadwerkelijke ventilatievraag reageert. Denk aan een vochtpiek in de badkamer, CO₂ in een bezette slaapkamer, kookactiviteiten of een langdurig lege woning. Met Home Assistant kun je daarbij voorrang geven aan luchtkwaliteit, minimale bedrijfstijden afdwingen en voorkomen dat de ventilatoren onnodig heen en weer schakelen.

Wat verandert er niet? Een relais op de standenschakelaaraansluiting geeft de Brink geen nieuwe sensoren of motorregeling. Je krijgt hierdoor niet automatisch actuele luchtdebieten, ventilatorvermogens, werkelijke bypassstand, filterdrukval of een storingsdiagnose. Zulke gegevens vragen aparte meetvoorzieningen of een andere, aantoonbaar ondersteunde interface.

2. Hoe werkt de Renovent Excellent?

De Renovent Excellent bevat twee ventilatoren, een warmtewisselaar, filters, temperatuursensoren en een bypassklep. De toevoerventilator brengt gefilterde buitenlucht naar de woonruimtes; de afvoerventilator verwijdert vochtige of vervuilde lucht uit onder meer badkamer, keuken en toilet. De warmtewisselaar draagt warmte over tussen beide luchtstromen zonder ze rechtstreeks te mengen. Bij gunstige condities kan de bypass de warmtewisselaar grotendeels omzeilen; dit is géén actieve airconditioning.

De elektronica van de Brink regelt zelf zaken als vorstbeveiliging en de interne ventilatoraansturing. De externe standenschakelaar kiest een gewenst niveau. Volgens de officiële installatievoorschriften 612010-Z zijn de fabrieksinstellingen:

Bedrijfskeuze Brink Renovent Excellent 300 Renovent Excellent 400
Afwezigheid / minimale stand 50 m³/h 50 m³/h
Stand 1 100 m³/h 100 m³/h
Stand 2 150 m³/h 200 m³/h
Stand 3 225 m³/h 300 m³/h

Een installateur kan debieten via het toestelmenu wijzigen. De typeaanduiding 300/400 staat voor de capaciteit van de serie en betekent niet dat iedere hoge stand precies 300 of 400 m³/h levert. Controleer de werkelijke configuratie voordat je HA-standen op waarden in m³/h laat lijken.

Standbenaming: een valkuil

De Brink kent afwezigheid/0, 1, 2 en 3. Stand 1 is de standaardkeuze als geen van de drie standcontacten actief is. Voor alleen 1, 2 en 3 heb je dus twee relais nodig. Om ook stand 0 te kunnen kiezen, komt er een derde relais bij. Sommige zelfbouwprojecten nummeren de gebruikerskeuzes 1 t/m 4; dat moet je niet verwarren met de daadwerkelijke Brink-stand 0/1/2/3. In het eigen ESP32-PCB-project zijn dat uitdrukkelijk ESPHome-posities, dus namen voor contactcombinaties, niet automatisch de nummers van de Brink-stand:

ESPHome-positie Relaiscontacten Renovent Excellent in deze opstelling
Positie 1 Alle NO-contacten open Stand 1, reguliere ruststand
Positie 2 X2 pin 2–3 gesloten Stand 0, afwezigheid/minimum
Positie 3 X2 pin 2–4 gesloten Stand 2
Positie 4 X2 pin 2–5 gesloten Stand 3

Deze functiemapping volgt de gebruikte toestel-/praktijkpinout voor de Renovent Excellent 300/400. De echte Elan-zone volgt haar eigen regelprogramma; trek hieruit geen vaste Elan-stand of luchtdebiet af. Alle relais uit is niet de laagst mogelijke Brink-stand. Of stand 0 in jouw installatie de vereiste minimale ventilatie garandeert, moet afzonderlijk worden geverifieerd.

3. De officiële aansluitingen: X2 is geen eBus

Originele bronafbeelding bij Brink Renovent Excellent 300/400 slim aansturen met ESPHome, PDF-pagina 5
Oorspronkelijke X2-illustratie. Pin 1 is op de projectprint niet aangesloten; verifieer eventuele hulpspanning per toestel.

Bij de hier besproken Excellent-uitvoering bevinden zich aan de achterzijde van de displaykap verschillende aansluitingen:

Connector Functie In deze handleiding
X2 Modulaire RJ12-aansluiting voor stand-/toerenregeling Ja: relaiscontacten
X1 Tweepolige eBus, afhankelijk van instelling mogelijk OpenTherm Nee: andere interface
X15 (Plus) Extra programmeerbare contact- en/of 0–10V-functies Alleen ter vergelijking
X14 (Plus) Aansluiting voor voor-/naverwarming Nee, niet gebruiken

Brink beschrijft voor X2 een RJ12-kabel met zes aders bij een vierstandenschakelaar met filterindicatie. Voor de eenvoudigere driestandenschakelaar zonder filterindicatie wordt in de handleiding een RJ11 met vier aders genoemd. De handleiding waarschuwt expliciet dat X2 uitsluitend voor laagspanning is bedoeld. De eBus-connector X1 is een ander circuit en mag niet worden behandeld alsof het een simpel relaiscontact is.

De functies van de zes contacten zijn essentieel; de kleuren van een RJ12-kabel zijn niet universeel en zeggen niets over de functie zonder doormeten. Het aansluiten op een 6P6C-stekker werkt alleen als ook de juiste kabeldoorgang en pinnummering zijn gecontroleerd.

Kun je de originele standenschakelaar behouden?

Ja, dat kan in geschikte configuraties. De officiële Brink-handleiding laat een splitter met twee bedieningen en ook een combinatie van een RF-ontvanger en een extra schakelaar zien (§11.2.3 en §11.2.4). Gebruik wel een splitter die alle benodigde aders 1-op-1 correct doorverbindt, controleer of de oorspronkelijke RF-module gevoed blijft en test wat er gebeurt als beide bedieningen tegelijk een andere stand opvragen. Een splitter is een passieve parallelverbinding, geen intelligente voorrangsregeling.

4. De RJ12-stekker helemaal uitgelegd: zes contacten, zes functies

Originele bronafbeelding bij Brink Renovent Excellent 300/400 slim aansturen met ESPHome, PDF-pagina 7
Standenschakelaar en relaiscontacten voor één Renovent-kanaal; verbind nooit commons van verschillende toestellen.

Een RJ12 is geen communicatieprotocol en ook geen sensor. Het is de mechanische stekkerverbinding waarmee de Brink een eenvoudige schakelaar en optioneel een filterlampje kan verbinden. Een ESP vervangt dus niet de RJ12: hij gebruikt via relais dezelfde elektrische contactfuncties achter die connector.

RJ11, RJ12, 6P4C en 6P6C: wat koop je eigenlijk?

De benamingen in webshops worden vaak slordig gebruikt. Bij modulaire stekkers is de aanduiding 6P6C duidelijker: zes posities met zes daadwerkelijk gemonteerde metalen contacten. De veelgebruikte 6P4C heeft zes posities, maar slechts vier middencontacten. De stekkers lijken sterk op elkaar en kunnen vaak mechanisch in dezelfde toestelbus passen.

Benaming Contacten Voorbeeld op deze Brink
6P6C, gebruikelijk RJ12 Posities 1 t/m 6, alle zes aanwezig Vierstandenschakelaar met filterindicatie; volledige breakout
6P4C, vaak RJ11 Vier middelste contacten, meestal 2 t/m 5 Driestandenschakelaar zonder filterindicatie
8P8C, vaak RJ45 Acht contacten; bredere stekker Niet voor X2 gebruiken

De 6P6C-connector heeft een kunststof behuizing, een vergrendellip en zes kleine vergulde contactvlakken. Een modulaire krimptang drukt de contacten door de isolatie van de zes aderdraden heen. De stekker legt dus geen functie vast: welke draad bij welk contact uitkomt, hangt af van de kabel en het krimpen.

Hoe vind je pin 1 en waarom worden stekkers vaak gespiegeld?

Bekijk de losse stekker aan de kant van de zichtbare metalen contacten, met de vergrendellip van je af/aan de onderzijde en de kabel die naar je toe loopt. In die vastgelegde kijkrichting telt de tekening links naar rechts van pin 1 naar pin 6. Draai je de stekker om, kijk je naar de stekkerbus in het toestel of verwissel je voor- en achterkant van een adapter, dan lijkt dezelfde rij ineens omgekeerd. Een label 6 5 4 3 2 1 op een elektrisch schema is daarom niet automatisch in tegenspraak met de nummering op een foto van een losse stekker. Houd één vaste kijkrichting aan en controleer de werkelijke pinnummers met een kabeltester of multimeter.

De zes RJ12-pinnen van de Renovent Excellent 300/400

De volgende indeling is beschreven door een bouwer van een Renovent Excellent 300/400 op het MySensors-forum en is consistent met het schakelprincipe op Brink’s X2-schema. Zie dit als een toestelspecifieke praktijk-pinout, niet als een standaard voor alle Brink-modellen. De revisie preciseert dat pin 1 op de eigen PCB niet is aangesloten; dat zegt niets over de spanning op pin 1 van het Brink-toestel.

Pin Signaal/functie in dit project Betekenis en veilige aansluiting
1 Mogelijke interne +24V-hulpvoeding op ondersteunde uitvoering Niet gebruikt op de eigen PCB; niet verbinden met externe 5 V of ESP-voeding. Vermogen en aanwezigheid niet universeel bewezen.
2 Common/referentie van het betreffende Brink-kanaal Alleen naar COM van diens potentiaalvrije relaiscontacten. Op de eigen PCB: WTW GND1, Elan boven GND2, Elan beneden GND3; niet ESP-GND.
3 Standenschakelcontact A; bij deze Renovent stand 0 NO-contact van relais A sluit uitsluitend met pin 2.
4 Standenschakelcontact B; bij deze Renovent stand 2 NO-contact van relais B sluit uitsluitend met pin 2.
5 Standenschakelcontact C; bij deze Renovent stand 3 NO-contact van relais C sluit uitsluitend met pin 2.
6 Filterindicatie Mogelijk circa 24 V bij actieve melding; spanning en polariteit op echte Renovent/Elan eerst meten, nooit direct naar een GPIO.

En waar zit stand 1? Daar hoort geen vierde draad bij. Als de ingangen voor stand 0, 2 en 3 allemaal open zijn, kiest de hier beschreven Renovent normaal stand 1. Een relais op stand 1 is dus niet nodig.

De in het forum genoemde circa 13 V op de open ingangen voor stand 2 en 3 is een gebruikersmeting, geen gegarandeerde of belastbare voedingsspanning. Hetzelfde geldt voor het circa-24V-filtersignaal. Een spanning van 24 V of 13 V mag nooit direct op een ESP8266-/ESP32-GPIO worden aangesloten. Ook de Brink-GND is niet hetzelfde als beschermingsaarde en hoeft niet aan de ESP-GND te worden gekoppeld. De drie Brink-commons worden niet op basis van hun naam onderling doorverbonden.

Zo lopen de contacten naar de relais

In het schema krijgt elk relais zijn eigen NO-contact (normally open). Alle COM-contacten worden uitsluitend aan de bijbehorende Brink-kant verbonden met pin 2. Het NO-contact sluit voor een gevraagde stand de juiste signaalingang naar pin 2. NC blijft in dit ontwerp ongebruikt. De voeding voor de spoelen/driver van de relais is hiervan elektrisch gescheiden.

Gekozen Brink-stand Relais stand 0 Relais stand 2 Relais stand 3 Gesloten contactpaar
0 — Afwezig Aan Uit Uit Pin 2–3
1 — Laag/rust Uit Uit Uit Geen
2 — Midden Uit Aan Uit Pin 2–4
3 — Hoog Uit Uit Aan Pin 2–5

Stand 0 is geen garantie voor een veilige ventilatiehoeveelheid. Volgens de Brink-documentatie is de werking afhankelijk van de ingestelde parameter voor het minimale debiet; dit kan bij bepaalde instellingen neerkomen op stilstand. Gebruik stand 0 daarom alleen wanneer de noodzakelijke ventilatie van de woning gewaarborgd is.

Wat betekenen de kleuren in een RJ12-kabel?

Er bestaat geen vaste Brink-kleurcode die bepaalt: rood is 24 V, zwart is GND, geel is hoog. De kleuren in een platte telefoonkabel kunnen per fabrikant en serie verschillen. De fabrikant vermeldt bij zijn RJ12-voorbeeld expliciet dat de aderkleuren kunnen afwijken. Het forumvoorbeeld meldt dat ook. Bij een kabel met bijvoorbeeld zes zichtbare kleuren kun je voor je eigen documentatie een tabel invullen. Dat is een meetformulier, geen universeel bedradingsschema:

RJ12-pin Functie in deze Renovent-opstelling Kleur in jouw kabel — zelf invullen
1 Mogelijke interne hulpvoeding …
2 Common …
3 Stand 0 …
4 Stand 2 …
5 Stand 3 …
6 Filterindicatie …

Een voorbeeld van het gevaar: in een bestaande kabel kan de blauwe draad pin 2 zijn, terwijl blauw bij een andere kabel pin 5 is. Beide kabels zijn prima zolang hun aderverbindingen correct zijn. Een instructie als ‘sluit blauw op COM aan’ is daarom onveilig zonder voorafgaande meting.

Recht bekabeld of gespiegeld? Controleer beide uiteinden

Een kabel kan elektrisch pin 1 naar pin 1, 2 naar 2, enzovoort verbinden, maar andere modulaire kabels of verloopstukken kunnen een omgekeerde volgorde hebben (1 naar 6, 2 naar 5, enzovoort). De twee doorzichtige stekkers kunnen er op het eerste gezicht identiek uitzien. Bovendien kunnen tekeningen waarin beide stekkers met de lip naar een bepaalde zijde worden gehouden optisch verwarrend zijn. Gebruik daarom geen ‘telefoonkabel’ op basis van alleen de stekkervorm. Controleer de werkelijke elektrische doorverbinding met een RJ12-kabeltester of multimeter in continuïteitsmodus. Als je een bestaande originele Brink-kabel kopieert, meet dan de oorspronkelijke doorgangen uit, in plaats van uit de kleurvolgorde af te leiden hoe je de nieuwe stekkers moet krimpen.

Een RJ12-kabel zelf maken: praktische werkwijze

  1. Neem 6-aderige modulaire kabel, bijpassende 6P6C-stekkers en een passende krimptang voor soepel of massief aderwerk volgens het connectortype.
  2. Trek de mantel slechts zover terug als nodig; laat de mantel onder de trekontlasting vallen en voorkom inkepingen in aders.
  3. Leg de zes aders in de gewenste pinvolgorde. Noteer voor ieder pinnummer de kleur die jij daadwerkelijk hebt gekozen.
  4. Schuif alle aders volledig tot de voorkant van de stekker, controleer visueel of ieder contact gevuld is en krimp vervolgens.
  5. Meet elke verbinding aan beide kanten door. Controleer naast de zes gewenste verbindingen dat er geen kruissluitingen bestaan tussen aangrenzende pinnen.
  6. Meet ook een eventuele splitter of RJ12-schroefklemadapter door. Vertrouw niet op de opschriften of de positie van de schroefklemmen zonder verificatie.
  7. Sluit pas na een succesvolle kabeltest de spanningsloos gemaakte Brink aan en test eerst alleen de vertrouwde originele bediening.

Een RF-ontvanger én ESP via een splitter

Brink laat in §11.2 zien dat je een extra bediening via een splitter kunt toevoegen. Dat is handig wanneer je de originele Brink RF-afstandsbediening wilt behouden en daarnaast ESPHome wilt gebruiken. Neem een splitter waarvan aantoonbaar de juiste aders zijn doorverbonden; sommige modulaire telefoonadapters hebben een afwijkende of gedeeltelijke bedrading. Test de RF-module vóór en ná aansluiten van de ESP en controleer afzonderlijk de drie actieve standen.

Bij een gelijktijdige vraag van RF en ESP ontstaat geen gegarandeerde softwarematige prioriteit: de signalen zijn parallel aangesloten en de uitkomst hangt af van de Brink-ingangslogica. Zorg dat de ESP-contacten bij uitval openvallen en beschrijf in je automatisering of handmatige bediening een hogere prioriteit krijgt. Voor een gebruikershandleiding is een eenvoudige terugvalprocedure verstandig: ESP loskoppelen en originele bediening aansluiten.

Filterindicatie: waarom pin 6 apart behandelen?

Pin 6 is geen vierde ventilatiestand, maar de terugmelding voor de filterindicatie van een geschikte standenschakelaar. Voor een ESP is dit een ingang, terwijl de standcontacten juist met relais worden gemaakt. Een geschikt ontwerp leest het filtersignaal met een correct gedimensioneerde, bij voorkeur functioneel galvanisch gescheiden ingang (bijvoorbeeld een optocoupler) uit. Deze scheiding is niet automatisch een gecertificeerde veiligheidsbarrière. De uitwerking staat in artikel 2 (RJ12/Elan) en artikel 3 (eigen PCB). Een filteralarm is bovendien geen continue meting van filtervervuiling en vervangt geen periodiek onderhoud.

5. Hoe een relais de standenschakelaar nabootst

Originele bronafbeelding bij Brink Renovent Excellent 300/400 slim aansturen met ESPHome, PDF-pagina 8
De vier contactcombinaties van het ESPHome-voorbeeld; de werkelijke toestelstand wordt afzonderlijk gecontroleerd.

Een ESP heeft GPIO-pinnen die een digitaal signaal op 3,3 V leveren. Een GPIO is géén potentiaalvrij contact. Een relais heeft juist twee gescheiden kanten: een spoel of elektronische besturingsingang die door de ESP wordt aangestuurd, en schakelcontacten (COM, NO en vaak NC) die samen een externe schakeling kunnen sluiten.

Gebruik voor de Brink-zijde uitsluitend de droge COM/NO-contacten van de relaismodule; NC blijft ongebruikt. Verbind de 5V-voeding of de ESP-GND niet met een Brink-signaaldraad tenzij een specifiek, gevalideerd ontwerp dat expliciet voorschrijft. Een optocoupler of transistor is niet automatisch een vervanger voor een droog contact; die oplossingen gedragen zich elektrisch anders.

Voor de Brink zijn twee relais voldoende voor stand 1, 2 en 3. Als je ook stand 0 wilt gebruiken, neem je een derde relais. De logica van de getekende X2-contactschakeling is: elk gevraagd standcontact sluit uitsluitend zijn eigen NO naar pin 2; de overige contacten blijven open. De relaiscontacten zijn potentiaalvrij. Een softwarematige onderlinge vergrendeling helpt voorkomen dat meerdere standcontacten tegelijk worden gesloten, maar is geen hardwareslot en bewijst geen veilig bootgedrag of bescherming tegen een vastgekleefd contact.

D1 mini of ESP32?

Een Wemos D1 mini (ESP8266) is goedkoop, compact en voldoende voor een enkele WTW met enkele GPIO’s. Een ESP32 heeft meer aansluitmogelijkheden en is daarom aantrekkelijk wanneer je ook filterindicatie, extra relais of meerdere toestellen wilt combineren. Voor alleen drie standcontacten is een ESP32 niet noodzakelijk beter.

Afweging D1 mini (ESP8266) ESP32
Drie relais besturen Prima mogelijk Prima mogelijk
GPIO-reserve Beperkter Groter
Uitbreiding met extra signalen Beperkt Flexibeler
WiFi / ESPHome Ondersteund Ondersteund
Opstart- en strap-pinnen Goed opletten Ook goed opletten
Logicaspanning 3,3 V 3,3 V

6. Onderdelen en elektrische voorbereiding

Voor een eerste WTW-opstelling zijn nodig: een D1 mini of ESP32, een geschikte 3-kanaals relaismodule of drie afzonderlijke relais, een geïsoleerde en passende laagspanningsvoeding, een RJ11/RJ12-breakout of correct gemonteerde stekker, draad, een behuizing, kabeltrekontlasting en bij voorkeur een multimeter. Voor een vaste installatie zijn schroefterminals, een degelijk bevestigingssysteem en een heldere aanduiding van alle contacten belangrijker dan een mooi breadboard.

Controleer vooraf vijf zaken: (1) werkt de relaiselektronica op 3,3V-GPIO-niveau, (2) wordt de module met 5 V of 3,3 V gevoed, (3) is het relais active-high of active-low, (4) blijven de relais bij booten en spanningsuitval in een gewenste toestand, en (5) zijn de schakelcontacten elektrisch los van de ESP-besturing? Bij veel 5V-relaismodules is de optische scheiding slechts deels gerealiseerd of wordt ze door een gemeenschappelijke massa tenietgedaan.

Voor de eigen WTW-PCB uit artikel 3 is een externe, gestabiliseerde 5V-voeding vereist. Het ontwerp gebruikt U5 (polyfuse), Q4 (AO3401) en U7 (AMS1117-3.3); controleer de DC-jackpinnen, MOSFET-footprint en de juiste 22µF-uitgangscondensator met passend type/ESR onder belasting. De eigen PCB gebruikt daarnaast GPIO5 voor de buzzerdriver Q3, een ESP32-strapping-pin die een koude-starttest vereist. GPIO18 is gereserveerd voor J8/toekomstige PWM; de header is geen kant-en-klare ventilatordriver. GPIO34 meet ongeveer de helft van VCC en vraagt ADC-kalibratie. De UART-serviceaansluiting is 3,3V-logica, niet geschikt voor een 5V-adapter zonder passende omzetting. Deze PCB-details zijn ontwerpinformatie, geen bewijs van een geteste assemblage.

230 V blijft buiten dit bouwproject. Het openen van het toestel, werken aan voor-/naverwarmers of wijzigen van netspanningsaansluitingen valt buiten deze handleiding. Maak de Brink volgens de fabrikantprocedure spanningsloos voordat je connectoren omsteekt of aan het toestel werkt. Werk vervolgens uitsluitend aan de gedocumenteerde laagspanningsinterface.

7. Montage en bedrading: een werkbare aanpak

  1. Identificeer je exacte toestel. Noteer Excellent 300 of 400, standaard of Plus, bouwjaar en de aanwezige originele schakelaar.
  2. Leg de bestaande bedrading vast. Fotografeer de connector, kabel en schakelaar. Laat de Brink eerst aantoonbaar goed werken met de originele bediening.
  3. Meet de losse schakeling spanningsloos door. Bepaal welke aders de fysieke standenschakelaar in elke stand verbindt. Metingen aan de aangesloten of gevoede Brink vragen een passende meetprocedure en expertise.
  4. Bouw de ESP en relais op de werkbank. Test de relais uitsluitend met een multimeter op de droge contacten. Controleer ook wat er gebeurt tijdens de eerste seconden van het opstarten.
  5. Sluit de bevestigde contactparen aan. Gebruik uitsluitend COM/NO; laat NC ongebruikt. Laat onbekende draden, waaronder de filterindicator, afzonderlijk geïsoleerd.
  6. Test één stand tegelijk. Begin bij de rusttoestand, ga daarna naar de afzonderlijke relaisstanden en vergelijk de Brink-displayweergave met de gevraagde stand.
  7. Controleer het gedrag bij storingen. Zet de WiFi uit, herstart de ESP en verwijder kort de externe voeding terwijl de Brink normaal werkt. Observeer of de ventilatie in een acceptabele stand blijft.

De uitgang bij spanningsverlies is een ontwerpeis, geen detail. Drie standaard-NO-relais vallen uit bij verlies van de ESP-voeding: de Brink ziet dan geen enkel gesloten standcontact en keert in dit aansluitmodel terug naar stand 1. Of die stand in jouw configuratie voldoende ventilatie geeft, moet je toetsen aan de noodzakelijke basisventilatie van de woning. Als dat onvoldoende is, moet je een anders ontworpen rustcontact, een onafhankelijke bediening of een bewaakte fallback gebruiken. Een software-interlock en restore_mode: ALWAYS_OFF worden pas tijdens firmware-initialisatie effectief; vóór dat moment zijn de GPIO’s nog niet onder firmwarecontrole.

8. ESPHome: voorbeeld voor een D1 mini

Originele bronafbeelding bij Brink Renovent Excellent 300/400 slim aansturen met ESPHome, PDF-pagina 10
Voorbeeld van de ESPHome-bediening en de koppeling met Home Assistant.

De onderstaande YAML demonstreert de logica voor een D1 mini met drie relais. De pinnen GPIO5, GPIO4 en GPIO14 zijn voorbeelden voor de ESP8266. De code gaat uit van een active-high relaismodule met droge NO-contacten. Bij active-low moet je het uitgangssignaal aanpassen en vooral het gedrag tijdens booten los van de Brink testen. Dit voorbeeld gebruikt stand 1 als rust-/opstartstand. Wie stand 0 nooit nodig heeft, kan relais_stand0 en de betreffende keuze weglaten: dan volstaan twee relais.

esphome:
  name: brink-wtw-relais
  friendly_name: Brink WTW relais
esp8266:
  board: d1_mini
logger:
api:
ota:
  - platform: esphome
wifi:
  ssid: !secret wifi_ssid
  password: !secret wifi_password
switch:
  - platform: gpio
    id: relais_stand0
    internal: true
    pin: GPIO5
    restore_mode: ALWAYS_OFF
    interlock: [relais_stand2, relais_stand3]
    interlock_wait_time: 200ms
  - platform: gpio
    id: relais_stand2
    internal: true
    pin: GPIO4
    restore_mode: ALWAYS_OFF
    interlock: [relais_stand0, relais_stand3]
    interlock_wait_time: 200ms
  - platform: gpio
    id: relais_stand3
    internal: true
    pin: GPIO14
    restore_mode: ALWAYS_OFF
    interlock: [relais_stand0, relais_stand2]
    interlock_wait_time: 200ms
select:
  - platform: template
    name: "Ventilatiestand"
    id: ventilatiestand
    optimistic: true
    initial_option: "1 - Laag"
    options:
      - "0 - Afwezig"
      - "1 - Laag"
      - "2 - Midden"
      - "3 - Hoog"
    set_action:
      - switch.turn_off: relais_stand0
      - switch.turn_off: relais_stand2
      - switch.turn_off: relais_stand3
      - delay: 250ms
      - if:
          condition:
            lambda: 'return x == "0 - Afwezig";'
          then:
            - switch.turn_on: relais_stand0
      - if:
          condition:
            lambda: 'return x == "2 - Midden";'
          then:
            - switch.turn_on: relais_stand2
      - if:
          condition:
            lambda: 'return x == "3 - Hoog";'
          then:
            - switch.turn_on: relais_stand3

Bijbehorende elektrische contacten: relais_stand0 sluit pin 2–3, relais_stand2 sluit pin 2–4 en relais_stand3 sluit pin 2–5. Voor stand 1 blijven alle drie open. De daadwerkelijke pinbezetting van jouw fysieke kabel moet vooraf bewezen zijn.

Wat doet de configuratie precies?

restore_mode: ALWAYS_OFF zorgt dat een uitgang na het opstarten in de uit-toestand wordt gezet. interlock voorkomt dat ESPHome in normale werking twee van deze relais tegelijk aanstuurt. interlock_wait_time bouwt een korte onderbreking in bij omschakelen. Een select biedt in Home Assistant één duidelijke keuzelijst in plaats van drie los zichtbare schakelaars.

De hierboven gebruikte optimistic: true betekent dat de selectie de opgedragen, niet de werkelijk door de Brink bevestigde stand weergeeft. Er is geen terugkoppeling van de ventilatorstand. Ook is dit een softwarematige beveiliging: een relais dat fysiek vastkleeft of een bootpuls op een relaisingang wordt niet door interlock opgelost.

Waarom je niet zomaar GPIO0, GPIO2 of GPIO15 gebruikt

Bij de ESP8266 bepalen bootstrapping-pinnen mede de opstartmodus. Een relaismodule kan zo’n pin belasten en ervoor zorgen dat de ESP niet meer start of een relais ongewenst schakelt. Ook bij een ESP32 gelden specifieke boot- en input-only-pinnen. Zoek voor je board de fabrikantpinout op en test de complete voeding/relaiscombinatie vanaf volledig spanningsloos.

9. ESP32 met meerdere apparaten: praktijkconfiguratie

Originele bronafbeelding bij Brink Renovent Excellent 300/400 slim aansturen met ESPHome, PDF-pagina 11
Praktijkopstelling met de ESP32 en meerdere gescheiden Brink-kanalen.

De aangeleverde ESPHome-configuratie gebruikt een ESP32 en stuurt drie apparaatgroepen aan. In de oorspronkelijke YAML waren de WTW-uitgangen 19, 27 en 26, Elan beneden 33, 25 en 14 en Elan boven 32, 23 en 22. Iedere groep bevat drie onderling vergrendelde relais. De gecontroleerde hardware-/netmapping voor het eigen PCB-ontwerp maakt de volgorde per contact expliciet:

Toestel en PCB-connector X2 pin 3 X2 pin 4 X2 pin 5 X2 pin 2 / common
Renovent WTW / CN3 GPIO26 GPIO27 GPIO19 GND1
Elan boven / CN2 GPIO32 GPIO23 GPIO22 GND2
Elan beneden / CN1 GPIO33 GPIO25 GPIO14 GND3

Deze tabel is de GPIO-/netmapping uit het project, geen garantie dat een bepaald kanaal van de externe relaismodule correct is bedraad. Meet bij de werkelijke assemblage J1/J2, de 8-kanaalsmodule, het afzonderlijke negende relais en H1–H10 daadwerkelijk door. De drie Brink-commons blijven gescheiden van de ESP-GND en van elkaar; gelijke woorden in signaalnamen maken ze niet elektrisch uitwisselbaar.

De oorspronkelijke YAML noemt de toestand met alle drie de relais uit position1. Dat klopt als relaisloze basispositie voor de hier beschreven Renovent, maar de aansluitfuncties van de drie actieve WTW-relais horen bij Brink-stand 0, 2 en 3. De labels WTW position 2/3/4 zijn dus niet zonder meer gelijk aan de Brink-standnummers. Voor de Elan-zones moet de betekenis van de gekozen contactstand op het echte toestel afzonderlijk worden vastgesteld; er wordt geen vast Elan-luchtdebiet aangenomen.

Die opzet is functioneel begrijpelijk en een goede basis voor een praktijkartikel. Voor een publiek reproduceerbaar ontwerp is per apparaat één select met vier standen, een vooraf geteste opstartstand, vaste prioriteitsregeling en expliciete beschrijving van het negende relais wenselijk: de meegeleverde printplaat toont een achtkanaalsmodule met daarnaast een afzonderlijke relaisaansturing.

GPIO-toewijzingen uit dit praktijkontwerp zijn geen universele GPIO-layout. De originele YAML is gemaakt voor één specifieke printplaat en relaisarchitectuur. De softwarematige interlock laat op zichzelf geen conclusie over fysieke contactbeveiliging toe. Bij koude start, reset of voedingdaling kunnen relais zich anders gedragen dan tijdens normale firmwarewerking; test active-high/active-low-logica, mogelijk gelijktijdig schakelen en vastgekleefde contacten afzonderlijk.

De eigen PCB gebruikt J7 voor de Elan-filterlijn op pin 6 en J10 voor de bijbehorende common op pin 2. Beide jumpers moeten op dezelfde zone staan: volgens het gecontroleerde ontwerp 2–3 voor boven of 1–2 voor beneden. Controleer opschriften en fysieke oriëntatie. De filterdetectie gebruikt R1/R7 van 4,7 kΩ, PC817-optocouplers, antiparallelle 1N4148-diodes en BC858-PNP-transistoren; de verwachte GPIO21/17-logica is 0/3,3 V met actief HIGH bij melding. Dat is een ontwerpverwachting, niet voor beide Elan-zones bewezen. Bij aangenomen +24,0 V en 1,2 V LED-doorlaatspanning is de stroom door 4,7 kΩ circa 4,85 mA en het weerstandsvermogen circa 0,11 W. De berekening bewijst niet dat pin 6 op ieder toestel daadwerkelijk +24 V levert; meet spanning, polariteit en gedrag eerst.

10. Koppelen aan Home Assistant

Na het flashen verschijnt de ESP doorgaans onder Instellingen → Apparaten en diensten → ESPHome. De select-entiteit Ventilatiestand kan op een dashboard als keuzelijst of tegels worden weergegeven. Een goede interface toont daarnaast CO₂, relatieve luchtvochtigheid, wifi-ontvangst en de laatst uitgevoerde automatische opdracht; die eerste twee komen uit aparte sensoren, niet uit de relaisbesturing.

Een voorbeeld: vochtgestuurde doucheboost

Onderstaande Home Assistant-automatisering geeft een conceptueel voorbeeld: wanneer de luchtvochtigheid van een externe badkamersensor boven een ingestelde drempel komt, schakelt de WTW naar hoog. De entiteitsnamen zijn voorbeelden. Voor productiegebruik hoort hier bovendien een relatieve vochtstijging, een minimumlooptijd en een centrale prioriteitslogica bij; anders kan de regeling bij vochtig buitenweer of andere automatiseringen onnodig schakelen.

alias: WTW - doucheboost (eenvoudig voorbeeld)
triggers:
  - trigger: numeric_state
    entity_id: sensor.badkamer_luchtvochtigheid
    above: 70
conditions: []
actions:
  - action: select.select_option
    target:
      entity_id: select.brink_wtw_relais_ventilatiestand
    data:
      option: "3 - Hoog"
mode: restart

Deze eenvoudige automatisering schakelt niet zelfstandig terug. Dat moet via een aparte, doordachte regeling gebeuren. Een vaste terugschakeltimer zonder controle op CO₂ of vocht kan juist te vroeg de boost beëindigen.

Waarom prioriteiten belangrijk zijn

Stel dat je nachtprogramma om 23:00 de WTW naar laag zet, terwijl de badkamer nog vochtig is. Zonder prioriteiten overschrijft de ene automatisering de andere. Een robuustere aanpak bepaalt eerst de hoogste actuele vraag: veiligheid/minimumdebiet, daarna CO₂/vocht, daarna aanwezigheid en pas daarna comfort/energiebesparing. Eén centrale automatisering of script stuurt vervolgens de select aan. Hysterese en minimale looptijden beperken schakelfrequentie.

11. Zomernachtventilatie en de Brink-bypass

Bij een koele zomernacht kun je de ventilatiestand verhogen wanneer buiten aantoonbaar koeler is dan binnen. Dat heeft alleen zin wanneer de luchtstromen en de toestand van de bypass passend zijn. Een hogere ventilatiestand kan meer buitenlucht verplaatsen, maar garandeert geen groter koeleffect. De ingebouwde bypass heeft zijn eigen voorwaarden en is met X2-relais niet direct bestuurbaar.

Voor een verstandig nachtprogramma gebruik je minimaal een representatieve binnentemperatuur, buitentemperatuur, een minimale temperatuurgrens en hysterese. Beter is een aparte beslisregel die rekening houdt met de gemeten temperatuurverandering en de standaard ventilatiebehoefte. Een relais op X2 kan wel de luchtstroom beïnvloeden, niet de bypass in elke gewenste stand forceren.

12. Storingen en veiligheid: denk vanuit faalgedrag

Originele bronafbeelding bij Brink Renovent Excellent 300/400 slim aansturen met ESPHome, PDF-pagina 15
Overzicht van storings- en veiligheidscontroles bij de Renovent-aansluiting.
Probleem Typische oorzaak Controle
Relais klikt bij booten Strap-pinnen of active-low-ingang Meet tijdens koude start; verander pin/driver indien nodig.
Relais trekt niet aan 3,3V-signaal niet geschikt voor 5V-module Controleer datasheet, driver, voeding en massa.
Twee relais lijken actief Verkeerde software, lekstroom of defecte module Test contacten afzonderlijk; inspecteer hardware.
Brink reageert anders dan gedacht Kabelbezetting of standlogica onjuist Vergelijk met de pin-/schakelmatrix en originele bediening.
WiFi weg, stand blijft staan ESPHome werkt lokaal door Kies of dit acceptabel is en implementeer fallback.
Filter-LED blijft uit Geen filterterugmelding ingebouwd Afzonderlijke, gevalideerde uitleesschakeling nodig.
HA toont ‘hoog’, toestel draait laag Geen echte toestelfeedback Label de status als ‘gevraagd’.

Software-interlock is geen fail-safe in elektrotechnische zin. Een fysiek defect, verkeerd aangesloten NC-contact, onbedoeld verbonden schakelcircuit of afgevallen voeding vraagt een hardwarematig verantwoord ontwerp. Maak daarom het uitgangspunt: bij een enkele fout mag geen gevaarlijke situatie ontstaan en de ventilatie mag niet ongemerkt langdurig onder het noodzakelijke minimum uitkomen.

Elektrische grens. X2/RJ12 is uitsluitend de bedoelde laagspanningsbedieningsinterface. Injecteer daar geen externe 5 V, 24 V of 230 V en schakel via X2 geen netspanningsdelen. De eigen controller levert alleen potentiaalvrije COM/NO-contactsluitingen. Houd Brink GND1/GND2/GND3 gescheiden van ESP-GND; verbind ze niet op grond van de naam. Functionele optocouplerscheiding is geen bewezen netspanningsbeschermisolatie.

Maak de toestellen volgens de fabrikantprocedure spanningsloos voordat je kabels of connectoren wijzigt. Test kabels, relaiscontacten, voedingsrails en opstarttoestanden eerst met de Brink losgekoppeld. Vertrouw niet alleen op relaisgeluid: meet COM/NO met een multimeter. Controleer tijdens gebruik het werkelijke luchtdebiet van de gekozen stand en voorkom langdurige onderventilatie.

13. Testprocedure vóór dagelijks gebruik

Originele bronafbeelding bij Brink Renovent Excellent 300/400 slim aansturen met ESPHome, PDF-pagina 16
Stapsgewijze test vóór dagelijks gebruik van de automatisering.

Maak eerst verbinding met de ESP, maar laat de Brink los. Test met een multimeter per relais COM–NO en COM–NC in rust en bekrachtigd. Controleer drie koude starts, een softwarematige restart, verlies van WiFi, verlies van Home Assistant en het compleet uitvallen van de ESP-voeding. Controleer daarbij het relaisgedrag met aangesloten voeding én de fysieke contactstand zonder voeding. Betrek de werkelijk gebruikte active-low/high-module en een mogelijk vastgekleefd contact in de test.

Sluit pas daarna de spanningsloos gemaakte Brink op het bewezen contactschema aan. Schakel het toestel in en controleer iedere stand op het eigen display; luister niet alleen naar het geluid van de ventilator. Test ook het terugplaatsen van de originele schakelaar, zodat je bij storing direct naar de bestaande bediening kunt terugkeren. De print is als schema/PCB-ontwerp beoordeeld; een volledig bestukte assemblage, langdurige duurproef, exacte Elan-filtersignalen, veilige boottoestand, EMC/CE en luchttechnische inregeling zijn niet aangetoond.

14. Wat kost zo’n oplossing?

Een D1 mini en kleine relaismodule behoren tot de goedkope componenten. Een complete veilige installatie bestaat echter ook uit een voeding, connectoren, isolatie, behuizing, montage en een doordachte fallback. Reken daarom met een onderdelenbegroting in plaats van uitsluitend de prijs van een ESP. Actuele winkelprijzen verschillen sterk per leverancier, type relaismodule en behuizing; we noemen hier bewust geen ongeverifieerde winkelbedragen.

Wanneer is een eigen printplaat zinvol? Voor één Renovent volstaat vaak een goed opgebouwde ESP met relais. Zodra je drie toestellen, een filterindicatie, gescheiden ingangen, buzzer en uitbreidingen wilt combineren, wordt een ontworpen PCB aantrekkelijker. Dat is het onderwerp van artikel 3: de eigen ESP32-PCB voor Brink WTW en Elan E.

Technische bronnen en verantwoording

  • Praktijk-pinout van X2: MySensors-forum, bijdrage van ESPHA over Renovent Excellent 300/400, met zes afzonderlijke X2-pinnen, relais naar pin 2 en een voorbeeld met RJ12-splitter. Dit is een gebruikersbeschrijving, géén Brink-fabrieksgarantie voor andere series/revisies.
  • Brink Climate Systems: Renovent Excellent 300/400 (Plus), installatievoorschriften 612010-Z, met name §3.1, §5.5 en §11.1–11.2. Fabriekswaarden, connectoraanduidingen en fabrikantwaarschuwingen zijn hieraan ontleend.
  • Brink Elan E, installatievoorschriften Rev. C, voor de Elan-verwijzingen en de afzonderlijke RJ12-gids.
  • ESPHome: GPIO Switch, Template Select, interlock, interlock_wait_time en restore_mode; deze laatste drie zijn softwaregedrag, geen hardwarematige garantie.
  • Espressif: ESP32 hardware design guidelines voor strapping-pinnen.
  • Praktijkbron: meegestuurde ESPHome-configuratie esphome-web-d0df24.yaml voor ESP32, negen relaisfuncties en interlocks. Code in dit artikel is een zelfstandig didactisch voorbeeld en niet de letterlijk overgenomen configuratie.
  • Aanvullende oorspronkelijke forumlink: Let’s Control It-forum, topic 5702. Die site blokkeert geautomatiseerde inzage. De zespuntsbeschrijving is onafhankelijk teruggevonden bij de publiek toegankelijke MySensors-bijdrage en gecontroleerd tegen het werkingsprincipe in de Brink-schema’s.

Dit artikel documenteert een particulier technisch ontwerp en dient voor onderwijs, inzicht en eigen beoordeling. Het is geen officiële Brink-instructie, geen certificaat en geen verklaring dat een nagebouwd ontwerp in elke installatie veilig of geschikt is. Fabrikantvoorschriften en toepasselijke installatie- en productveiligheidseisen blijven leidend. Wie de schakeling bouwt, wijzigt of aansluit, kiest zelf passende onderdelen en voeding, beoordeelt de risico’s en verifieert compatibiliteit met het concrete toestel. Werkzaamheden aan interne netspanningsdelen horen uitsluitend bij daarvoor bevoegde of deskundige personen; dit artikel geeft geen toestemming veiligheidsvoorzieningen te omzeilen. De auteur streeft naar juistheid, maar kan een foutloos schema, veilige toepassing of foutloze beschikbaarheid niet garanderen. Een disclaimer sluit wettelijke aansprakelijkheid niet automatisch uit. Bij verkoop of distributie kunnen afzonderlijke EU-conformiteits-, EMC-, radio- en productveiligheidsvereisten gelden; dit artikel is geen juridisch conformiteitsadvies.

Lees ook: Brink Renovent met ESPHome, Renovent en Elan E via RJ12 en de Brink-PCB-controller. Projectcode en documentatie.